TCMB Başkanı Karahan’dan ‘fon’ açıklaması

TCMB Başkanı Fatih Karahan'dan Kapsamlı Ekonomi Değerlendirmesi: Enflasyonla Mücadele ve Finansal İstikrar Vurgusu Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, Türkiye Genç İş İnsanları Derneği (TÜGİAD) Ankara tarafından düzenlenen "Ekonomi Buluşması" etkinliğinde gerçekleştirdiği sunumda, Türkiye ekonomisine dair önemli tespit ve öngörülerini paylaştı. Karahan, fiyat istikrarının uzun vadeli planlamayı kolaylaştırarak yatırım ve üretim ortamını kalıcı olarak iyileştirdiğinin altını çizdi. **Enflasyon Görünümü ve Para Politikası Kararlılığı** Başkan Karahan, özellikle enerji fiyatları üzerinden kaynaklanan arz yönlü şokların enflasyon görünümünü etkilemeye devam ettiğini ve bu baskıların manşet enflasyondaki iyileşmeyi sınırladığını ifade etti. Buna karşılık, uygulanan sıkı para politikasının iç talepteki yavaşlamayı tetikleyerek dezenflasyon sürecini güçlü bir şekilde desteklediğini belirtti. Hizmet sektöründe, özellikle kira kaleminde gözlemlenen ataletin azalmasının da bu sürece katkı sağladığına dikkat çekti. Bu görünüm altında enflasyonun ana eğiliminin son dönemde gerilediğini aktaran Karahan, ekonomik gelişmeleri geniş bir veri setiyle yakından izlediklerini, enflasyonun ana eğilimini, talep koşullarını ve beklentileri birlikte değerlendirerek orta vadeli enflasyon görünümüne odaklandıklarını vurguladı. Enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı duruşlarını koruduklarını belirten Karahan, fiyat istikrarı sağlanana kadar dezenflasyonun gerektirdiği parasal sıkılığı kararlılıkla sürdüreceklerini yineledi. **Enerji Fiyatlarının Enflasyon Üzerindeki Etkisi** Yılın başında 70 dolar seviyelerinde seyreden petrol fiyatlarının, jeopolitik gelişmelerin etkisiyle dönem dönem belirgin artışlar kaydettikten sonra bir miktar gerilediğini, ancak hâlen savaş öncesi seviyesinin önemli ölçüde üzerinde olduğunu dile getiren Karahan, petrol fiyatlarındaki yükselişe ek olarak rafineri marjlarındaki artışın başta motorin olmak üzere enerji fiyatları kaynaklı baskıları güçlendirdiğini ifade etti. Son dönemde yeniden yükselen doğal gaz fiyatlarının ise savaş öncesi seviyesinin yaklaşık üç katına çıktığına işaret eden Karahan, bu gelişmelerin enerji fiyatları üzerinden doğrudan, ulaştırma hizmetleri gibi kalemler üzerinden ise dolaylı olarak enflasyonu olumsuz etkilediğini vurguladı. Diğer yandan, eşel mobil sisteminin özellikle savaşın ilk aylarındaki sert fiyat artışlarının yurt içine yansımasını sınırladığına değinen Karahan, akaryakıtın önemli bir girdi olduğu ulaştırma gibi kalemlerde maliyet baskılarının hafiflemesinin enflasyon üzerindeki birincil etkileri sınırladığını anlattı. **Dezenflasyon Süreci Devam Edecek** Savaşın başlamasıyla birlikte Mart ayında sıkı para politikasını destekleyici tedbirler aldıklarını hatırlatan Karahan, bu adımlarla şokun beklentiler ve fiyatlama davranışları üzerinden enflasyon üzerinde oluşturabileceği ikincil etkileri sınırlamayı amaçladıklarını belirtti. Eş güdüm içinde atılan politika adımları neticesinde enflasyonun Mayıs ayından sonra yeniden gerilemeye başladığını, ancak enerji fiyatlarının tekrar artmasının bir yansıması olarak yıllık enflasyondaki gerilemenin yakın dönemde ivme kaybettiğini söyledi. Ekim ayında yıllık tüketici enflasyonunun yataya yakın seyrederken, enerji ve işlenmemiş gıda gibi ürünleri dışlayan B ve C göstergelerinde gerilemenin devam ettiğini belirten Karahan, bu görünümün enerji kaynaklı baskılar sürerken diğer kalemlerdeki iyileşmenin devam ettiğine işaret ettiğini ekledi. Yıllıklandırılmış olarak bakıldığında, savaş döneminde yüzde 30'lar seviyesine yükselen ana eğilimin Ekim ayı itibarıyla yüzde 23,7 seviyesini işaret ettiğini bildiren Karahan, bu seviyenin mevcut yıllık enflasyonun yaklaşık 6 puan altında olduğunu belirtti. Ana eğilimin yıllık enflasyonun altında seyretmesinin, arz yönlü baskılar sönümlenirse dezenflasyonun önümüzdeki dönemde de devam edeceğine işaret ettiğini, bu gelişmeyi sıkı para politikası duruşlarının talep ve fiyatlama davranışları üzerindeki etkilerinin bir yansıması olarak değerlendirdiklerini ifade etti. Ekim itibarıyla enerji dışındaki ana gruplarda yıllık enflasyonun geçen yılın altında seyrettiğini vurgulayan Karahan, savaşın etkisiyle yıllık enerji enflasyonunun yüzde 51,4'e yükselerek geçen yılın yaklaşık 17 puan üzerinde gerçekleştiğini söyledi. Bu yıl dezenflasyon sürecindeki ivme kaybının esas olarak jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatları üzerindeki etkisinden kaynaklandığını dile getiren Karahan, talep koşullarına duyarlılık, geçmiş enflasyona endeksleme eğilimi ve jeopolitik gelişmelerden etkilenme düzeyine göre hizmet alt kalemlerinin farklı eğilimler sergilediğini aktardı. **Kira Enflasyonunda ve Diğer Hizmetlerdeki Gelişmeler** Geçmiş dönemde ataletin güçlü olduğu kira enflasyonunda belirgin bir yavaşlama gördüklerinin altını çizen Karahan, kira enflasyonunun bir önceki sene yüzde 66 düzeyinden bu sene Ekim ayında yüzde 40'ın altına gerilediğini açıkladı. Katılığın önemli bir etken olduğu eğitim hizmetlerinin de gerilemeye devam ettiğini belirten Karahan, diğer yandan artan enerji fiyatlarının dolaylı etkileriyle ulaştırma hizmetlerinde yıllık enflasyonun yüzde 42,5 olduğunu, bu durumun ulaştırma hizmetleri enflasyonunu hem geçen yılki seviyesinin hem de bu seneki genel hizmet enflasyonunun üzerine taşıdığını söyledi. Haberleşme hizmetleri enflasyonunun da geçen yıla kıyasla 20 puan artarak yüzde 43 seviyesinde gerçekleştiğini ve hizmet enflasyonunu yukarı çeken bir kalem olduğunu belirten Karahan, hizmet enflasyonundaki gerilemede kira enflasyonunun yavaşlamasının öne çıktığını ve mevcut görünümün kira enflasyonundaki gerilemenin süreceğine işaret ettiğini dile getirdi. Temel mallarda jeopolitik gelişmelerin etkisiyle Nisan ayında güçlenen fiyat artışlarının sonraki aylarda yavaşladığını anlatan Karahan, yakın dönem eğiliminin de yıllık temel mal enflasyonunun altına gerilediğini söyledi. Sıkı para politikasına bağlı olarak tüketim talebindeki yavaşlamanın ve Türk lirasındaki ılımlı seyrin, arz yönlü baskılara rağmen temel mal enflasyonundaki artışı sınırladığını dile getiren Karahan, yılın ilk aylarında yüksek seyrederek dezenflasyon sürecindeki yavaşlamada etkili olan gıda enflasyonunun geçen yıl olumsuz hava koşullarından etkilenen tarımsal üretimdeki toparlanmayla birlikte gerilediğini, ancak gıda fiyatlarının taze meyve ve sebze kaynaklı olarak oynak bir seyir izlediğini belirtti. Nitekim Ekim ayında tüketici enflasyonunun seyrinde taze meyve ve sebze fiyatlarının etkisinin öne çıktığını ve önümüzdeki dönemde de iklim koşullarına bağlı olarak gıda fiyatlarında oynaklığın devam edebileceğini ifade etti. **İç Talep ve Enflasyon Beklentileri** Enflasyonun seyrinde başta enerji fiyatları olmak üzere arz yönlü gelişmelerin, talep koşullarının ve beklentilerin seyrinin öne çıkacağına dikkat çeken Karahan, enerji ve enerji dışı emtia fiyatlarında yukarı yönlü risklerin devam ettiğini anlattı. Bu nedenle iç talep koşullarının dezenflasyon sürecine desteğinin sürmesinin önemine vurgu yapan Karahan, yılın ilk yarısına ilişkin milli gelir verileri ve yakın döneme ilişkin göstergelerin iç talepte zayıf bir seyre işaret ettiğini söyledi. Altın hariç bakıldığında Ağustos ayı itibarıyla üçüncü çeyrekte perakende satışların büyümesinin yavaşladığını gördüklerini, kart harcamalarının üçüncü çeyrekte yataya yakın seyrinin de talepteki bu yavaşlamayı teyit ettiğini belirtti. Enflasyon beklentilerinin arz şoklarının fiyatlama davranışlarına yansıması ve etkilerinin kalıcılığı açısından önem taşıdığını ve sıkı para politikalarının beklentilerdeki bozulmayı sınırladığını ekledi. Hanehalkı beklentilerinin de yılın ilk aylarında bir miktar arttıktan sonra gerileyerek savaş öncesi seviyesinin altında seyrettiğini dile getiren Karahan, bununla birlikte beklentilerde yıl başında öngördükleri iyileşmenin henüz sağlanamadığını, bu görünümün dezenflasyon açısından risk oluşturmaya devam ettiğini ve ihtiyatlı duruşlarını korumalarını gerektirdiğini ifade etti. **Fon Piyasası ve Cari Dengedeki Gelişmeler** Başkan Karahan, enerji fiyatları ve jeopolitik gelişmelerin enflasyonun yanı sıra cari dengeye etkisine değinerek, altın ve enerji hariç dış ticaret açığının daha ılımlı seyrettiğini vurguladı. Jeopolitik gelişmeler kaynaklı artan enerji fiyatlarının olumsuz etkisine rağmen cari açığın milli gelire oran olarak yataya yakın bir seyir izlediğini belirten Karahan, iç talepteki yavaşlama, turizm gelirlerinin gücünü koruması ve altın dış ticaret dengesindeki iyileşmenin cari dengeyi desteklediğini söyledi. Bu gelişmeler doğrultusunda 2026 yılında cari açığın milli gelire oranının uzun dönem ortalamasının altında gerçekleşeceğini öngördüklerini aktardı. Fon piyasasındaki gelişmelerin bankacılık sistemi ve diğer finansal piyasalarla olan etkileşimini yakından takip ettiklerini belirten Karahan, fiyat istikrarı ve finansal istikrarın birbirini tamamlayan iki unsur olduğunu vurguladı. Bu çerçevede finansal piyasalarda yaşanan gelişmeleri dikkate alarak likidite imkanlarını gözden geçirdiklerini, haftalık repo ihaleleriyle sağladıkları fonlama miktarını artırdıklarını, bankalararası para piyasasında bankaların borç alabilme limitlerini güncellediklerini ve teminat iskonto oranlarını azalttıklarını kaydetti. Ayrıca makrofinansal istikrarı ve bankaların likidite yönetimini desteklemek amacıyla zorunlu karşılık uygulamasında değişiklik yaptıklarını, Türk lirası zorunlu karşılıklarda bloke tesis oranlarını düşürerek bankalara likidite yönetiminde esneklik sağladıklarını ve KOBİ kredileri kredi büyüme sınırlarını yükselttiklerini ekledi. Bir diğer düzenlemenin de özel sektör tahvil piyasasında yaşanabilecek likidite gelişmelerine yönelik olduğunu dile getiren Karahan, bu araçlara en önemli talebin yatırım fonlarından geldiğini, son dönemde fonlarda yaşanan çıkışların özel sektör borçlanma araçlarına olan talebi azalttığını ve bunun da refinansman konusunda risk oluşturduğunu ifade etti. Bu riskin önüne geçmek adına özel sektör tahvillerinin itfasına yönelik kredileri büyüme sınırından muaf tuttuklarını ve böylece firmalara likidite yönetiminde de kolaylık sağlamış olduklarını belirten Karahan, finansal istikrar ve likidite koşullarını yakından takip etmeye devam ederek gerek görülmesi halinde her türlü ek tedbiri proaktif bir şekilde alacaklarını vurguladı. Son dönemdeki fon piyasası gelişmeleri sonrası portföy tercihlerine bakıldığında finansal sisteme ve Türk lirasına olan güvenin güçlü bir şekilde devam ettiğini gördüklerini sözlerine ekledi. **TL Mevduat Artışı ve Rezervler** Karahan, sıkı para politikası duruşları, destekleyici makroihtiyati araç seti ve alınan önlemlerin de etkisiyle Türk lirası mevduatın güçlü şekilde arttığının altını çizerek, yabancı para mevduatlarda ise dalgalı seyirle birlikte tüzel kesimde sınırlı bir artış gördüklerini dile getirdi. Bu gelişmelerin etkisini Türk lirası payındaki istikrarlı seyirde de gördüklerini anlatan Karahan, özellikle ikinci çeyrekten itibaren Türk lirası mevduata geçişlerin hızlanması ile birlikte Türk lirası mevduatın payının yüzde 60'ın üzerinde seyrettiğini, son dönemde para piyasası fonlarından çıkışların büyük oranda Türk lirası mevduata yönelmesi ile birlikte Türk lirası payının yüzde 61'in üzerinde kalmaya devam ettiğini belirtti. 27 Şubat'ta 210 milyar dolar olan brüt rezervlerin 30 Ekim itibarıyla 158 milyar dolar seviyesine gerilediğine işaret eden Karahan, 27 Şubat sonrası rezervlerdeki gerilemenin 30 milyar dolarlık kısmının altın fiyatlarındaki düşüşten kaynaklandığını dile getirdi. **Kapanış Değerlendirmesi: Fiyat İstikrarına Kararlılık** TCMB Başkanı Fatih Karahan, fiyat istikrarının sürdürülebilir büyüme ve sağlıklı yatırım ortamına zemin hazırlayacak önemli bir ön koşul olduğuna dikkat çekerek, son dönem verilerinin sıkı para politikasının etkisiyle enflasyonun ana eğilimindeki gerilemeyi teyit ettiğini söyledi. Bununla birlikte jeopolitik gelişmelerin yukarı yönlü riskleri canlı tuttuğunu anlatan Karahan, dezenflasyon konusundaki kazanımlarının devamını sağlamak için ihtiyatlı olmaya devam edeceklerini ve bu doğrultuda fiyat istikrarı sağlanana kadar gerekli sıkı para politikası duruşunu kararlılıkla sürdüreceklerini vurgulayarak sözlerini tamamladı.