Çalışan emeklinin aylığı artar mı?

EMEKLİLİK SONRASI ÇALIŞMA VE KIDEM TAZMİNATI HAKLARI: SIKÇA SORULAN SORULAR

Emekli olduktan sonra çalışma hayatına devam edenlerin prim ödemeleri, eş tayini veya askerlik gibi durumlarda kıdem tazminatı hakları pek çok çalışanın merak ettiği konular arasında yer alıyor. Bu makale, Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödemelerinin emekli aylığına etkisi, eş tayini nedeniyle işten ayrılma durumunda kıdem tazminatı ve askerlik hizmeti gerekçesiyle iş akdi feshinde tazminat alma koşulları hakkında detaylı bilgiler sunmaktadır.

Emekli İken Çalışanların Ödediği Prim Emekli Aylığını Artırır mı?

2023 yılında EYT'den emekli olan ve kısa bir süre sonra yeniden çalışmaya başlayan Yavuz K. gibi yaklaşık 2.2 milyon emekli sigortalı olarak çalışmaya devam etmektedir. Bu kişilerden Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) kesilmektedir. Ancak, SGDP ödemeleri doğrudan emekli aylığının hesaplanmasında dikkate alınmaz ve mevcut emekli aylığını artırmaz. Peki, SGDP'nin hiçbir faydası yok mu? Elbette var. SGDP, emekli çalışanları iş kazası ve meslek hastalıklarına karşı güvence altına alır. Emekli bir işçinin iş kazası veya meslek hastalığı sonucunda çalışma gücünde %10 veya daha fazla kayıp yaşaması durumunda, emekli aylığına ek olarak sürekli iş göremezlik geliri bağlanır.

Emekli Aylığını Artırmak İçin Ne Yapılmalı?

Emekli aylığını artırmanın tek yolu, mevcut emekli aylığını kestirerek sigortalı çalışmaya devam etmektir. Bu durumda, emekli aylığı talebi üzerine yeniden bağlandığında, kesildiği tarih ile yeniden bağlandığı tarih arasında yapılan zamlar aylığa yansıtılır. Ayrıca, çalıştığı süre boyunca prime esas kazancı üzerinden her 360 gün için %2 oranında ek aylık bağlanır. Ancak, bu kararı verirken dikkatli bir hesaplama yapmak büyük önem taşır. Örneğin, 25.200 TL emekli aylığı alan bir kişinin aylığını kestirip çalışmaya devam etmesi, aylık 25.200 TL gelirden mahrum kalması anlamına gelir. Yıllık 302.400 TL'lik bir gelirden feragat edilerek, 42.500 TL net ücretle çalışılması durumunda brüt ücret yıllık ortalama 56.000 TL seviyesinde olacaktır. Bu da her 360 günlük çalışma karşılığında emekli aylığında yaklaşık 1.100 TL'lik bir artışa tekabül eder. Bu artışı elde etmek için mahrum kalınan geliri geri almak yaklaşık 20 yıldan fazla sürebilir ki bu da finansal açıdan genellikle avantajlı değildir. Herkesin kendi emekli aylığı ve aldığı brüt ücret üzerinden bu hesaplamayı yaparak en uygun kararı vermesi tavsiye edilir.

Eş Tayini Nedeniyle Kendi İsteğiyle İşten Ayrılan Kıdem Tazminatını Alabilir mi?

On yıldan fazla süredir özel bir şirkette çalışan ve kamuda çalışan eşinin başka bir ile atanması nedeniyle iş yerinden ayrılmak durumunda kalan İsmail Ç. gibi kişilerin merak ettiği soru şudur: Eş tayini nedeniyle kendi isteğiyle işten ayrılan kıdem tazminatını alabilir mi? Maalesef, eşin kamu personeli olması ve başka bir ile tayin edilmesi, özel sektörde çalışan eşe kıdem tazminatı alma hakkı vermez. Kıdem tazminatının hangi hallerde alınabileceği 1475 Sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesinde açıkça belirtilmiştir ve eş tayini bu haller arasında yer almamaktadır.

Kıdem Tazminatına Hak Kazanılan Diğer Durumlar

Ancak, belirli haklı nedenlerin varlığı halinde işçi kendi isteğiyle ayrılsa dahi kıdem tazminatını alabilir. Örneğin, ücretin geç veya eksik ödenmesi gibi durumlar, iş akdinin haklı nedenle feshi için geçerli bir gerekçe olup, bu durumda kıdem tazminatı talep edilebilir. Ayrıca, işçinin kendi isteğiyle işten ayrıldığında kıdem tazminatı alabilmesi için yaş dışındaki emeklilik koşullarını yerine getirmiş olması gerekir. Bu koşullar, ilk defa sigortalı çalışmaya başlama tarihine göre farklılık gösterir: * **8 Eylül 1999 öncesi:** 3600 prim günü. * **8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası:** 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 prim günü ya da sigortalılık süresine bakılmaksızın 7000 prim günü. * **1 Mayıs 2008 sonrası:** 5400 prim günü (1 Mayıs 2008 – 31 Aralık 2008 arası başlayanlar için 4600 gün olup, sonraki yıllarda her yıl 100 gün artarak 5400 güne ulaşır). Bu şartları yerine getiren bir işçi, yaş dışındaki emeklilik koşullarını sağladığına dair SGK'dan alacağı belge ile işten ayrılarak kıdem tazminatını talep edebilir.

Askerlik Gerekçesiyle Kıdem Tazminatı İçin Ne Zaman Dilekçe Verilmeli?

Ocak ayında bedelli askerlik yapacak olan Mert A. gibi askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılacaklar için kıdem tazminatı hakkı ve dilekçe zamanlaması önemlidir. Askerlik sebebiyle işten ayrılanlar, son iş yerlerinde en az bir yıl çalışmış olmaları koşuluyla kıdem tazminatı almaya hak kazanırlar. Kanun, askere gitmeden ne kadar süre önce iş akdinin feshedilmesi gerektiği konusunda net bir hüküm içermese de, Yargıtay'ın "makul süre" kriteri bulunmaktadır. Yargıtay, önceki kararlarında bir yıl önce ayrılan kişinin kıdem tazminatı talebini reddederken, 3 ila 6 ay önce ayrılmış olanların kıdem tazminatı almasına hükmetmiştir. Bu nedenle, ocak ayında askere gidecek bir çalışanın bugünden itibaren herhangi bir tarihte işten ayrılması halinde kıdem tazminatı alması mümkündür. Önemli olan, işten ayrılırken işverene verilecek fesih yazısında, iş akdinin askerlik gerekçesiyle feshedildiğinin açıkça belirtilmesidir.