İşsizlik Fonunda 1,5 trilyon TL toplandı, 850 milyar TL harcandı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’de işsizlik sorununa çözüm üretmek ve çalışanların güvencesini sağlamak amacıyla kurulan İşsizlik Sigortası Fonu, temellerini 8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren 4447 Sayılı Kanun’dan almaktadır. Bu yasa, emeklilik yaşının kademeli olarak artırılması ve Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) tartışmalarının merkezinde yer almıştır. Fona prim toplama süreci 1 Haziran 2000 tarihinde başlarken, işsizlik maaşı ödemeleri ise Mart 2002 itibarıyla hayata geçirilmiştir. Fonun kuruluş aşamasında, işçilerin brüt ücretleri üzerinden %2 işçi primi, %3 işveren primi ve %2 devlet katkısı şeklinde kesintiler uygulanmıştır. 2004 yılında yapılan düzenlemeyle bu oranlar, işçi primi için %1, işveren primi için %2 ve devlet katkısı için %1 olarak güncellenmiştir.

SORULARINIZ İÇİN: akivanc@haberturk.com

İşsizlik Sigortası Fonu’nun şeffaflığı ve veri erişimi konusunda geçmişte önemli bir değişim yaşandı. Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), 2011 yılı sonuna kadar fonun tüm gelir ve giderlerini kümülatif olarak yayımlamaktaydı. Ancak 2012 yılından itibaren bu uygulamaya son verilerek, sadece cari yıl ve son iki yıllık döneme ait gelirler kamuoyuyla paylaşılmaya başlandı. Buna karşılık, işsizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği, yarım çalışma ödeneği ve ücret garanti fonu gibi doğrudan çalışanlara yapılan ödemelerin toplam tutarları, fonun kuruluşundan bu yana şeffaf bir şekilde takip edilebilir durumda kaldı.

Fonun genel mali yapısını ve kaynaklarının nasıl kullanıldığını tüm detaylarıyla anlamak adına, İŞKUR’un yıllık bültenleri ve İşsizlik Sigortası Fonu’na yönelik hazırlanan bağımsız denetim raporları gibi çeşitli kaynakları titizlikle incelemek gerekmektedir.

İşsizlik Fonu’na Çeyrek Asırda Yaklaşık 1.5 Trilyon Lira Kaynak Aktarıldı

İşsizlik Sigortası Fonu, 2000 yılından bu yana önemli bir mali güce ulaşmıştır. Kuruluşundan itibaren toplamda 684,4 milyar lira işçi ve işveren primi fona aktarılırken, devlet de bu primlerin yaklaşık üçte birine denk gelen 225,4 milyar liralık katkı sağlamıştır. Ayrıca, fon varlıklarının değerlendirilmesiyle 461,1 milyar lira faiz geliri elde edilmiş, diğer gelir kalemlerinden ise yaklaşık 107,5 milyar lira toplanmıştır. Bu veriler ışığında, fon havuzuna çeyrek asırlık dönemde toplam 1 trilyon 478 milyar lira (yaklaşık 1.5 trilyon lira) girdi sağlanmıştır.

Son dönemde, fonun gelirleri özellikle dikkat çekici bir artış trendi sergilemektedir ve enflasyonun üzerinde seyretmektedir. Yapılan projeksiyonlara göre, 2025 yılında enflasyon %30,89 olarak öngörülürken, işçi ve işveren primlerinin %60 artışla 259,2 milyar liraya, devlet katkısının %54 artışla 83,3 milyar liraya ve faiz gelirlerinin %59 artışla 151,2 milyar liraya ulaşması beklenmektedir. Böylece, 2025 yılı toplam gelirlerinin %57’lik bir artışla 526 milyar liraya yükselmesi hedeflenmektedir.

İşsizlere Yönelik Ödenen İşsizlik Maaşı ve Destekler

Mart 2002’den 2025 yılının sonuna kadar İşsizlik Sigortası Fonu’ndan işsizlik ödeneği almak amacıyla toplam 22 milyon 592 bin 53 kişi başvuruda bulunmuştur. Bu başvuruların sonucunda, 12 milyon 100 bin 457 kişiye işsizlik ödeneği tahsis edilmiştir. Toplamda ödenen işsizlik ödeneği (işsizlik maaşı) tutarı 256,5 milyar lirayı bulmuş olup, bu meblağın 80,65 milyar lirası sadece 2025 yılında ödenmiştir. Ancak, bu toplam tutarın içerisinde %0,759 oranındaki damga vergisi ve işsizler adına Sosyal Güvenlik Kurumu’na yatırılan Genel Sağlık Sigortası (GSS) primleri de bulunmaktadır. Bu kesintiler çıkarıldığında, işsizlerin doğrudan cebine giren net tutar 173,8 milyar lira olarak gerçekleşmiştir.

İşsizlik Sigortası Fonu, yalnızca işsizlik maaşı ödemeleriyle değil, aynı zamanda çeşitli olağanüstü durumlarda çalışanlara ve işletmelere sağladığı desteklerle de öne çıkmaktadır. Özellikle 2008 ekonomik krizi, COVID-19 salgını ve 6 Şubat depremi gibi mücbir sebeplerle faaliyetleri duran işletmelerdeki çalışanlara bugüne kadar toplam 47,7 milyar lira kısa çalışma ödeneği sağlanmıştır. Kısa çalışma ödeneği kapsamına giremeyen işçilere yönelik olarak 14,6 milyar lira nakdi ücret desteği verilmiş, ayrıca iflas eden veya mali güçlük yaşayan işletmelerdeki işçilerin son üç aylık ücretleri için de 1,1 milyar lira ödeme yapılmıştır.

Fon, istihdamı desteklemek ve iş gücünün niteliğini artırmak amacıyla işletmelere önemli teşvikler ve programlar aracılığıyla destek sağlamaktadır. Bugüne kadar işletmelere verilen teşvik ve desteklerin toplamı 309,4 milyar lirayı bulmuştur. Bu kapsamda, aktif işgücü programları için 126 milyar lira, işbaşı eğitim programları için ise 115,3 milyar lira harcama yapılmıştır.

Geçen yılın verilerine göre (2024), işbaşı eğitim programlarına ayrılan bütçe 2023 yılına kıyasla bir düşüş yaşayarak 38,6 milyar liradan 29,1 milyar liraya gerilemiştir. Ancak bu düşüşe rağmen, işletmelere yönelik teşvik ve destek ödemeleri 39,9 milyar liradan 97,2 milyar liraya, aktif işgücü programları harcamaları ise 13,1 milyar liradan 43,8 milyar liraya önemli ölçüde artırılmıştır.

İşsizlik Sigortası Fonu’nun Varlık Gücü ve Gelecek Görünümü

İşsizlik Fonu, yapılan harcamalara rağmen mali gücünü sürekli artırmaktadır. 2025 yıl sonu itibarıyla fonun toplam varlıkları, önceki yıla kıyasla %75’lik dikkat çekici bir artışla 359 milyar liradan 628,5 milyar liraya yükselmiştir. Bu büyüme, fonun istikrarlı finansal yapısının bir göstergesidir.

Geçtiğimiz yıl (2024), fon harcamalarında %47,5 oranında bir artış yaşanmasına rağmen, fon varlıklarındaki artış oranı enflasyonun iki katına ulaşarak güçlü bir performans sergilemiştir. Fonun gelirlerinin giderlerini karşılama oranı da sürekli iyileşmektedir: 2023 yılında %62, 2024 yılında %52 olarak gerçekleşen bu oran, 2025 yılında %49’a gerilemesi beklenmektedir. Bu durum, gelir artışının gider artışını geride bıraktığını ve fonun varlıklarını düzenli olarak güçlendirdiğini göstermektedir.

Fonun artan toplam varlıkları, elde edilen faiz gelirlerini de pozitif yönde etkilemektedir. Fon varlıklarının %75,85’i tahvil piyasasında, %24,15’i ise mevduatta değerlendirilerek getiri sağlanmaktadır.