Kim 6 yıl doğum borçlanması yapabilir?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Doğum Borçlanması ile Erken Emeklilik: Herkes 6 Yıl Kazanabilir mi?

Doğum borçlanması, özellikle kadın çalışanlar için erken emeklilik hayallerini süsleyen önemli bir haktır. Peki, her kadın üç çocuğu için 6 yıla kadar borçlanma yaparak emeklilik yaşını öne çekebilir mi? Bu konuda merak edilenleri ve sıkça yapılan hataları açıklığa kavuşturalım.

**Doğum Borçlanması Nedir ve Şartları Nelerdir?**

Doğum borçlanması, işçi (4/a), memur (4/c) ve esnaf (4/b) statüsünde sigortalı olarak çalışan kadınlara tanınan bir imkandır. Her çocuk için 2 yıla kadar olmak üzere, toplamda üç çocuk için en fazla 6 yıl borçlanma yapılabilir. Ancak, bu borçlanma süresi “otomatik” olarak verilmez. Annenin, çocuğun doğumundan itibaren 2 yaşını doldurana kadar sigortalı olarak çalışmadığı günler için borçlanma hakkı bulunur. Eğer annenin bu süreçte hiç çalışması yoksa, toplamda 6 yıla kadar borçlanma yapabilir.

Borçlanma, genellikle sigortalı çalışmaya başlandıktan sonra doğan çocuklar için geçerlidir. Ancak, öğrenciliği sırasında staj sigortası olanlar, staj başlangıç tarihi ile uzun vadeli sigorta başlangıç tarihi arasında doğan çocukları için de doğum borçlanması yapabilir. Bu özel durumda, borçlanılan süre kadar sigorta başlangıç tarihi öne çekilebilir. Fakat, 5434 Sayılı Kanun’a tabi memurlar için bu durum farklıdır; memurlar borçlanma yoluyla sigorta başlangıç tarihlerini öne çekemezler.

**Doğum Borçlanması Primi Nasıl Hesaplanır?**

Doğum borçlanması prim hesaplaması, sigorta statüsüne göre farklılık gösterir:

* **SSK (4/a), BAĞ-KUR (4/b) ve 15 Ekim 2008 Sonrası Memurlar (4/c):** Günlük asgari ücretin %32’si oranında prim ödenir. İsteyenler, prime esas günlük kazanç tutarını günlük asgari ücretin 9 katına kadar belirleyebilir. Genellikle asgari ücret üzerinden borçlanma yapılır. Örneğin, 2026 yılında 18 ay borçlanma yapacak bir kadın, günlük 352,32 TL’den toplam 190.252,80 TL prim ödemesi yapar.
* **14 Ekim 2008 Öncesi Memurlar (5434 Sayılı Kanun’a Tabi 4/c):** Bu grup, personel kanunlarındaki hükümlere göre, öğrenim durumu, derece, kademe, ek göstergeler ve emeklilik keseneğine esas aylık toplamlarının başvuru tarihindeki memur maaş katsayısı ile çarpımının %36’sı oranında prim öder. Bordrolarındaki emeklilik keseneğine esas aylık toplamlarını 30’a bölüp 0,36 ile çarparak günlük prim tutarını, bu tutarı da borçlanılacak gün sayısı (örneğin 540 gün) ile çarparak toplam ödeme miktarını bulabilirler.

**Sözleşmeli Öğretmen Fidan Y.’nin Durumu:**

Fidan Hanım’ın 2008’de sözleşmeli öğretmenliğe başlaması ve 2011’de kadroya geçmesi, onun memuriyet başlangıcını 14 Ekim 2008 sonrası kategoriye sokar. Bu durumda sigorta başlangıç tarihi öne çekilemez. Üç çocuğu için 6 yıl borçlanma yapma hakkı, ancak çocukların doğumundan itibaren 2 yaşını dolduruncaya kadar hiç çalışmadığı süreler için geçerlidir. 18 ay ücretsiz izin kullandığı için, bu 18 aylık süreyi borçlanabilir ancak 6 yılın tamamını borçlanması mümkün değildir, çünkü çocuklarının doğumundan sonra uzun süreli bir çalışma arası vermemiştir.

—

### Ölüm Aylığı (Dul ve Yetim Aylığı) İçin Gerekli Prim Gün Sayısı

Bir çalışanın vefatı durumunda geride kalan eşine ve çocuklarına bağlanan ölüm aylığı (halk arasında bilinen adıyla dul ve yetim aylığı), hak sahipleri için büyük önem taşır. Bu aylığın bağlanabilmesi için vefat eden sigortalının belirli bir prim gün sayısına sahip olması gerekmektedir. Peki, bu prim gün sayısı çalışma statüsüne göre nasıl değişiyor?

**Ölüm Aylığı Şartları Statüye Göre Değişir:**

* **Emekli Sandığı (4/c) ve BAĞ-KUR (4/b) Statüsünde Çalışanlar:** Vefat halinde hak sahiplerine dul ve yetim aylığı bağlanabilmesi için en az 1800 gün prim ödenmesi şarttır. Bu statülerde eksik günler, askerlik veya doğum borçlanması gibi sürelerle tamamlanabilir.
* **SSK (4/a) Statüsünde Çalışanlar:** SSK’da aranan prim gün sayısı daha düşüktür; en az 900 gün prim ödenmesi gerekir. Ancak, buna ek olarak sigortalının 5 yıllık sigortalılık süresini de doldurmuş olması şartı aranır. SSK kapsamında çalışanlar için eksik günler borçlanma yoluyla tamamlanamaz.

**Ahmet A.’nın Durumu:**

1980 doğumlu Ahmet A., ilk defa 2021 yılında 4/a statüsünde çalışmaya başlamış ve 873 prim günü bulunmaktadır. Ölüm aylığı için 4/a statüsünde 900 prim günü ve 5 yıllık sigortalılık süresi gerekmektedir. Ahmet A., 900 prim gününü kısa sürede tamamlayabilir. 5 yıllık sigortalılık süresini ise 2021’deki başlangıcından itibaren 5 yıl sonra, yani 2026 yılında doldurmuş olacaktır. Bu koşulları tamamladığında, Allah gecinden versin, vefatı halinde eşine dul aylığı, çocuklarına ise yetim aylığı bağlanacaktır.

**Anne ve Babaya Ölüm Aylığı:**

Eş ve çocuklardan artan hisse bulunması durumunda, aylık geliri net asgari ücretin altında olan anne ve babaya %25 oranında ölüm aylığı bağlanabilir. Eğer anne ve babanın yaşı 65’in üzerindeyse, artan hisse olup olmadığına bakılmaksızın ölüm aylığı ödenir.

—

### Farklı Statülerde Çalışanların Emekli Aylığı Nasıl Hesaplanır?

Türkiye’deki sosyal güvenlik sistemi, farklı statülerde (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) çalışanlar için emekli aylığı hesaplamalarında önemli farklılıklar barındırır. Bu durum, çalışma hayatı boyunca statü değiştiren kişilerin emekli maaşlarının beklentilerinin altında kalmasına neden olabilir.

**Emekli Aylığı Hesaplamasındaki Temel Farklılıklar:**

* **Statü Farkları:** 2008 sonrası ilk defa çalışmaya başlayanlar için emekli aylığı hesaplamasında bir standart sağlanmaya çalışılsa da, bu genellikle düşük emekli aylıklarında bir eşitleme şeklinde olmuştur. Farklı statülerdeki çalışma süreleri, aylık miktarını ciddi şekilde etkiler.
* **Memur Emekli Aylığı (4/c):** Emekli Sandığı’na tabi çalışanlarda (memurlar), emekli aylığını etkileyen en önemli unsur emekli olunan tarihteki unvandır. Memurların aylıkları daha çok unvanlarına göre bağlanır. Ayrıca, 25 yılı tamamladıktan sonra çalışılan her yıl, emekli aylığını %1 oranında artırır.
* **SSK Emekli Aylığı (4/a):** Prime esas kazancı Sosyal Güvenlik Kurumu’na yüksek veya tavandan bildirilen 4/a’lı çalışanlara, özellikle uzun yıllar bu şekilde prim ödemişlerse, emekli olduklarında brüt asgari ücretin 3-4 katına varan emekli aylıkları bağlanabilmektedir.

**Fatih B.’nin Durumu ve Emekli Aylığı Farkları:**

Fatih B., 1998’den itibaren Ziraat Bankası’nda 19,5 yıl 4/c statüsünde çalışmış, ardından Türk Telekom’da 4/a ve kendi işinde 4/b statüsünde bulunmuş, son olarak tekrar 4/a’lı olarak çalışmaktadır. E-Devlet’ten emekli maaşını hesaplattığında, aynı dönemde 4/c’li olarak emekli olan eşinden daha düşük bir maaş görmesi veya 1998’den beri sadece 4/a’lı çalışanların maaşlarının kendisinden 2-2,5 kat daha yüksek olması, yukarıda belirtilen statü farklarından kaynaklanmaktadır.

* **Memuriyet Süresinin Etkisi:** Fatih B., memuriyetten 19 yıl sonra ayrıldığı için, 25 yılı tamamlamış bir memurun unvan ve 25 yıl sonrası artış avantajlarından tam olarak faydalanamamıştır.
* **Prime Esas Kazanç Dalgalanmaları:** Türk Telekom’da çalıştığı dönemdeki yüksek (tavan) 4/a primleri aylığına olumlu etki etse de, 4/b çalışma ve sonrasındaki 4/a primlerinin önceki tavan kazançlara göre düşük olması, genel emekli aylığını düşürmüş olabilir. Özellikle 4/a statüsünde sürekli ve yüksek prim ödeyenlerin aylıkları, karma statüde çalışanlara kıyasla belirgin şekilde daha yüksek olabilmektedir.

**EYT Kapsamında Emeklilik ve Çalışmaya Devam Kararı:**

EYT kapsamında emeklilik hakkı olan Fatih B., emekli aylığı bağlatıp çalışmaya devam etme seçeneğini değerlendirebilir. Emekli olmadan çalışmaya devam etmek mi, yoksa emekli aylığı bağlatarak çalışmak mı daha avantajlı olur, bu kişisel bir hesaplama gerektirir. Örneğin, 2026 yılı için prime esas kazanç tavanı 297 bin TL’dir. Bu tavan üzerinden prim ödeyen bir kişinin aylığı, çalıştığı her yıla karşılık bugün için yaklaşık 6.000 TL artar. E-Devlet’te görünen mevcut emekli aylığı ile çalışmaya devam ettiğinde elde edeceği artışı karşılaştırarak en doğru kararı verebilir.